Alle antidepressiva effectiever dan placebo


BRUSSEL 22/02 - Uit een meta-analyse van 522 studies naar de werkzaamheid van antidepressiva, met in totaal meer dan 115.000 patiënten, blijkt dat antidepressiva effectiever zijn dan placebo in de acute behandeling van depressie bij volwassenen. Deze studie bevat de meeste gepubliceerde en niet-gepubliceerde gegevens van dubbelblind gerandomiseerde klinische trials die plaats vonden tussen 1979 en 2016 en in totaal 116.477 proefpersonen met een matige tot ernstige depressie omvatten. Het is de grootste meta-analyse ooit.

De resultaten van deze meta-analyse verschenen op 21 februari in The Lancet. De publicatie zorgt voor een schok in psychiatrische middens. Want deze meta-analyse naar de werking van 21 veelgebruikte antidepressiva wijst uit dat ALLE antidepressiva beter werken dan placebo bij het behandelen van depressie bij volwassenen.

Alle 21 onderzochte antidepressiva waren effectiever dan een placebo. Sommige antidepressiva waren echter effectiever dan andere. De middelen amitriptyline, escitalopram, mirtazapine, paroxetine, venlafaxine en vortioxetine zijn het meest effectief. Fluoxetine, fluvoxamine, reboxetine, en trazodon scoorden het laagst op effectiviteit. De meerderheid van de meest effectieve antidepressiva zijn niet meer onder patent en generiek verkrijgbaar.

Begin deze maand verscheen een andere belangrijke studie. Wereldwijd kampen naar schatting 350 miljoen mensen met depressie. Zoals bekend zijn er zijn zowel farmacologische als niet-farmacologische behandelingen. De doeltreffendheid van de farmacologische behandeling is terecht veelvuldig onderwerp van debat.

Maar wat met de psychotherapie? Het nadeel van deze behandelingsmethode is dat ze niet in gelijk(w)aardige omstandigheden kan herhaald worden en dat de werkzaamheid niet onweerlegbaar bewezen kan worden.

Wat ik merkwaardig vind is dat de bijwerkingen van medicatie continu onder de loep liggen, terwijl de bijwerkingen van praten nauwelijks onderzocht worden. Ik praat regelmatig met psychotherapeuten en wat me opvalt, is dat ze blijkbaar hardnekkig geloven dat uitglijers en missers in hun vak gewoonweg niet voorkomen.

Volgens de Nederlandse rechtspsycholoog Hans Merkelbach is "die zelf-feliciterende houding schatplichtig aan de Grote Freud. In zijn universum duiden mislukkingen namelijk altijd op hun exacte tegendeel. Als gaandeweg de therapie de patiënt steeds meer van het padje afraakt, betekent het dat de therapeut doende is een diep verborgen probleem bloot te leggen. Bravo dus."

Ik heb het nagevraagd: in ons land kan niemand me vertellen hoe vaak een psychotherapie eindigt in een echec. Maar uit Amerikaans onderzoek uit 2006 https://thepsychologist.bps.org.uk/volume-21/edition-1/when-therapy-causes-harm , van Charles Boisvert van het Rhode Island Centre for Cognitive Behavioral Therapy en David Faust van Brown University Medical School bleek dat in maar liefst 28% van de gevallen de uitkomst fout afliep en dat 181 ondervraagde psychotherapeuten zich daar niet van bewust waren.

Recent Engels onderzoek van de British Psychological Society stelt nog minder gerust. Uit onderzoek bij 15.000 patiënten bleek dat ze in 5% van de gevallen psychotherapie blijvend nadelige gevolgen overhielden" Geen percentage om laconiek over te doen. Praten kan wél kwaad. Dan gaat het om patiënten die over hun toeren raken, breken met familieleden, psychotisch worden, of een suïcidepoging ondernemen. Dat zulk onheil het directe resultaat is van psychotherapie staat lang niet altijd vast. Wat je wel kunt zeggen is dat hier de behandeling blijkbaar onvoldoende hielp om escalatie te voorkomen." Aldus Merkelbach in de NRC.

Sterker nog. Een decennium geleden was een meervoudige persoonlijkheidsstoornis (MPS) en het hervonden geheugen de rigueur. Canadese psychiaters onderzochten hoe het patiënten verging die aanvankelijk hulp zochten vanwege depressieve klachten, maar vervolgens werden gediagnosticeerd met MPS.

De depressies van de patiënten verergerden gaandeweg de behandeling. Maar omdat MPS tot speerpunt van de behandeling was uitgeroepen, werd daaraan geen aandacht besteed. Zelfmoordpogingen in deze groep waren niet ongewoon. De diagnose van MPS, de nadruk op verdrongen trauma's en het miskennen van de aanwezige depressie droegen, volgens de psychiaters, bij aan deze pogingen. Ik herinner me een interview met de Nederlandse anesthesist en columnist Bob Smalhout van de Universiteit Maastricht die de vloer aanveegde met de therapeutische preoccupatie met verdrongen trauma's die patiënten van de regen in de drup kan helpen.

De psychiater Harrison Pope en zijn collega's zetten tientallen studies op naar herinneringen van concentratiekampoverlevenden, mishandelde kinderen, vluchtelingen, geïnterneerde soldaten, verkeersslachtoffers en vele anderen die met ingrijpende levensgebeurtenissen. Meer dan 11.000 slachtoffers werden bevraagd over hun trauma's. Zo'n 15 tot 45% van de proefpersonen ontwikkelden hardnekkige nepherinneringen. Het resultaat was zero.

Jarenlang heeft een club van psychotherapeuten veel energie gestopt om aan te tonen dat de werkzaamheid van antidepressiva werd overschat. Nu ook veel ongepubliceerde data zijn gevonden en opgenomen in de meta-analyse is deze vertekening verminderd. De recente studie die in The Lancet verscheen geeft een objectief beeld over de werkzaamheid van antidepressiva, die vaak als ineffectief werden bestempeld. Hopelijk wordt de discussie hierover, die patiënten met een depressie op een negatieve manier raakt, nu beslecht.

"Antidepressiva kunnen een effectief instrument zijn om depressie te behandelen, maar dit betekent niet noodzakelijkerwijs dat antidepressiva altijd de eerste keus behandeling moeten zijn," zegt hoofdauteur Andrea Cipriani van de Universiteit van Oxford. "Medicatie moet altijd worden beschouwd samen met andere opties, zoals psychotherapie, zeker als dit beschikbaar is. Het is belangrijk dat patiënten zich bewust zijn van de potentiële voordelen van antidepressiva en met hun arts overleggen over de voor hen meest geschikte behandeling."

Dit is geen goed nieuws voor sommige zeloten. Ondertussen weten we dit zeker: Praten kan wél kwaad maar er valt iets aan te doen.

Marc van Impe

Publicatie in The Lancet: Comparative efficacy and acceptability of 21 antidepressant drugs for the acute treatment of adults with major depressive disorder: a systematic review and network meta-analysis
Terug

Contact

PsychO2
Prins Albertstraat 49
8800 Roeselare
051 69 57 66
info@psycho2.be